Thận làm việc lặng lẽ suốt ngày đêm để lọc máu, và khi thận yếu đi, cơ thể cũng thường “im lặng” rất lâu trước khi lên tiếng. Chính vì vậy, nhiều người chỉ biết mình mắc bệnh thận mạn khi bệnh đã ở giai đoạn muộn. Hiểu đúng về căn bệnh này, biết mình có thuộc nhóm nguy cơ hay không và chủ động làm xét nghiệm là cách tốt nhất để giữ gìn hai quả thận của bạn.
Bệnh thận mạn là gì và vì sao tiến triển thầm lặng?
Bệnh thận mạn là tình trạng chức năng thận giảm dần theo thời gian. Khi thận bị tổn thương, khả năng lọc chất thải và nước dư thừa ra khỏi máu kém đi, khiến các chất này tích tụ dần trong cơ thể.
Điều đáng lo là quá trình này diễn ra từ từ và ở giai đoạn đầu thường không gây ra triệu chứng nào. Người bệnh vẫn ăn ngủ, làm việc bình thường nên không nghĩ đến chuyện đi khám.
Tin đáng mừng là không phải ai mắc bệnh cũng sẽ diễn tiến nặng. Theo Dịch vụ Y tế Quốc gia Anh (NHS), chỉ khoảng 2 trong 100 người bệnh thận mạn tiến triển đến suy thận. Phát hiện sớm và kiểm soát tốt giúp làm chậm đáng kể tiến triển của bệnh.
Ai có nguy cơ cao mắc bệnh thận mạn?
Theo Bệnh viện Vinmec, tăng huyết áp và đái tháo đường là hai nguyên nhân chính, chiếm khoảng 2/3 số trường hợp bệnh thận mạn. Huyết áp cao lâu ngày làm tổn thương các mạch máu nhỏ trong thận, còn đường huyết cao làm hỏng dần các đơn vị lọc tí hon của thận.
Bạn nên đặc biệt lưu ý nếu thuộc một trong các nhóm sau:
- Người mắc đái tháo đường.
- Người bị tăng huyết áp.
- Người có bệnh tim mạch.
- Người có người thân trong gia đình bị bệnh thận hoặc suy thận.
- Người lớn tuổi.
Ngoài ra, NHS còn nêu một số nguyên nhân khác như mỡ máu cao, viêm cầu thận, nhiễm trùng thận, bệnh thận đa nang di truyền, tắc nghẽn đường tiểu do sỏi, và việc dùng một số loại thuốc kéo dài, thường xuyên, trong đó có nhóm thuốc kháng viêm giảm đau không steroid (NSAID).
Dấu hiệu nào gợi ý thận đang gặp vấn đề?
Đa số người bệnh không có biểu hiện gì cho đến khi bệnh đã tiến triển nặng. Khi chức năng thận giảm nhiều, có thể xuất hiện các dấu hiệu sau:
- Mệt mỏi kéo dài, khó tập trung.
- Phù ở mắt cá chân, bàn chân hoặc bàn tay.
- Khó thở.
- Buồn nôn, ăn kém ngon.
- Ngứa da.
- Nước tiểu có máu.
Những dấu hiệu này không đặc hiệu, dễ nhầm với mệt do tuổi tác hay làm việc quá sức. Vì vậy, đừng chờ có triệu chứng mới đi kiểm tra.
Hai xét nghiệm đơn giản giúp phát hiện sớm
Theo Viện Quốc gia về Đái tháo đường, Tiêu hóa và Bệnh thận Hoa Kỳ (NIDDK), để kiểm tra thận, bác sĩ dùng một xét nghiệm máu và một xét nghiệm nước tiểu.
| Xét nghiệm | Cho biết điều gì | Cách hiểu kết quả theo NIDDK |
|---|---|---|
| Máu: creatinin, từ đó ước tính độ lọc cầu thận (eGFR) | Thận đang lọc máu tốt đến đâu | Từ 60 trở lên: trong giới hạn bình thường. Dưới 60: có thể có bệnh thận. Từ 15 trở xuống: suy thận |
| Nước tiểu: tỷ lệ albumin/creatinin | Có đạm albumin lọt ra nước tiểu hay không, dấu hiệu thận bị tổn thương | Từ 30 mg/g trở xuống: bình thường. Trên 30 mg/g: có thể là dấu hiệu bệnh thận |
Các con số trên chỉ là mốc tham khảo. Kết quả của bạn cần được bác sĩ đánh giá, vì vậy đừng tự đọc kết quả rồi tự điều trị.
NIDDK khuyến cáo người mắc đái tháo đường nên kiểm tra thận mỗi năm. Nếu bạn bị tăng huyết áp, bệnh tim mạch hoặc gia đình có người suy thận, hãy hỏi bác sĩ về tần suất kiểm tra phù hợp với mình.
Thói quen hằng ngày giúp bảo vệ thận
Bảo vệ thận phần lớn nằm ở những việc quen thuộc mỗi ngày. NIDDK đưa ra các gợi ý sau:
- Ăn nhạt hơn: cố gắng giữ lượng natri dưới 2.300 mg mỗi ngày. Bạn có thể nêm bằng các loại gia vị thay cho muối và đọc nhãn thực phẩm.
- Giảm đường: lượng đường thêm vào nên dưới 10% tổng năng lượng mỗi ngày.
- Chọn cách chế biến lành mạnh: ưu tiên nướng thay cho chiên rán, ăn ngũ cốc nguyên hạt mỗi ngày.
- Vận động đều đặn: từ 30 phút trở lên vào hầu hết các ngày trong tuần.
- Ngủ đủ: khoảng 7 đến 8 giờ mỗi đêm.
- Hạn chế rượu bia: không quá một đơn vị uống mỗi ngày với nữ và hai đơn vị với nam.
- Kiểm soát tốt bệnh nền: theo dõi huyết áp, đường huyết và dùng thuốc đúng theo chỉ định của bác sĩ. NIDDK cho biết mục tiêu huyết áp với đa số người đái tháo đường là dưới 140/90 mmHg; mục tiêu riêng của bạn nên do bác sĩ điều trị quyết định.
Bên cạnh đó, đừng tự ý dùng thuốc giảm đau, kháng viêm kéo dài. Nếu cần dùng thường xuyên, hãy trao đổi với bác sĩ để được cân nhắc lợi ích và nguy cơ đối với thận.
Khi nào cần đi khám?
Bạn nên sắp xếp đi khám khi:
- Có các biểu hiện kéo dài hoặc khiến bạn lo lắng như phù chân tay, mệt mỏi không rõ lý do, khó thở, buồn nôn, ngứa da dai dẳng.
- Thấy nước tiểu có máu.
- Đang mắc đái tháo đường, tăng huyết áp, bệnh tim mạch hoặc gia đình có người bệnh thận mà chưa từng kiểm tra chức năng thận.
- Kết quả khám sức khỏe định kỳ ghi nhận bất thường về creatinin, eGFR hoặc đạm trong nước tiểu.
Bệnh thận mạn thầm lặng nhưng không phải là không thể phát hiện. Chỉ với một xét nghiệm máu và một xét nghiệm nước tiểu, bạn đã có thể biết thận mình đang khỏe đến đâu. Hãy chủ động kiểm tra định kỳ và kiểm soát tốt huyết áp, đường huyết để bảo vệ thận lâu dài.
Bài viết chỉ mang tính chất tham khảo, không thay thế cho chẩn đoán và điều trị của bác sĩ.
Nguồn tham khảo:
- NIDDK (Viện Quốc gia về Đái tháo đường, Tiêu hóa và Bệnh thận Hoa Kỳ) – Chronic Kidney Disease Tests & Diagnosis
- NIDDK – Preventing Chronic Kidney Disease
- NHS (Dịch vụ Y tế Quốc gia Anh) – Chronic kidney disease
- Bệnh viện Đa khoa Quốc tế Vinmec – Bệnh thận mạn: Những điều cần biết