Đi tiểu phải đứng chờ một lúc mới ra, dòng tiểu yếu dần, vừa tiểu xong lại muốn đi tiếp… Nhiều nam giới ngoài 50 tuổi coi đó là chuyện “có tuổi thì phải vậy” và ngại nói ra. Thực tế, đây thường là dấu hiệu của phì đại tuyến tiền liệt lành tính – một tình trạng rất phổ biến, phần lớn không nguy hiểm, nhưng cần được theo dõi đúng cách để tránh biến chứng.
Phì đại tuyến tiền liệt lành tính là gì?
Tuyến tiền liệt là một tuyến nhỏ của nam giới, nằm ngay dưới bàng quang và ôm quanh niệu đạo – ống dẫn nước tiểu ra ngoài. Khi tuổi tăng lên, tuyến này có xu hướng to dần. Phì đại tuyến tiền liệt lành tính (còn gọi là tăng sinh lành tính tuyến tiền liệt) là tình trạng tuyến to ra do các tế bào tăng sinh lành tính, chèn vào niệu đạo và làm dòng nước tiểu khó thoát ra hơn.
Điều nhiều người lo nhất là liệu đây có phải ung thư hay không. Theo Dịch vụ Y tế Quốc gia Anh (NHS), phì đại tuyến tiền liệt không phải do ung thư tuyến tiền liệt gây ra và cũng không làm tăng nguy cơ mắc ung thư này. Tuy vậy, hai bệnh có thể có triệu chứng giống nhau, nên việc đi khám để được bác sĩ phân biệt vẫn rất cần thiết.
Ai dễ gặp tình trạng này?
Tuổi tác là yếu tố rõ ràng nhất. Theo Viện Quốc gia về Bệnh tiểu đường, Tiêu hóa và Thận Hoa Kỳ (NIDDK), phì đại tuyến tiền liệt lành tính ảnh hưởng đến khoảng 5–6% nam giới từ 40 đến 64 tuổi và 29–33% nam giới từ 65 tuổi trở lên. Theo Mayo Clinic, tuyến tiền liệt to hiếm khi gây triệu chứng trước tuổi 40; còn NHS ghi nhận tình trạng này thường gặp nhất ở nam giới trên 50 tuổi.
Theo NIDDK, bạn có khả năng gặp tình trạng này cao hơn nếu:
- Từ 40 tuổi trở lên.
- Trong gia đình có người từng bị phì đại tuyến tiền liệt.
- Đang có bệnh tim mạch, đái tháo đường tuýp 2, béo phì, bệnh thận mạn hoặc rối loạn cương.
- Ít vận động thể lực.
Bạn không thay đổi được tuổi tác hay yếu tố gia đình, nhưng cân nặng và thói quen vận động thì hoàn toàn nằm trong tầm tay.
Dấu hiệu đường tiểu thường gặp
Tuyến tiền liệt to lên từ từ nên triệu chứng cũng đến chậm, dễ bị bỏ qua. Các nguồn y khoa như NIDDK, NHS và Mayo Clinic mô tả những dấu hiệu khá thống nhất, có thể chia thành hai nhóm:
| Nhóm dấu hiệu | Biểu hiện cụ thể |
|---|---|
| Khó tống nước tiểu ra | Phải chờ hoặc rặn mới tiểu được; dòng tiểu yếu; tiểu ngắt quãng, lúc ra lúc ngừng; tiểu lâu hơn trước; nhỏ giọt khi gần xong; cảm giác tiểu chưa hết |
| Bàng quang bị kích thích | Đi tiểu nhiều lần trong ngày; buồn tiểu gấp, khó nhịn; phải thức dậy đi tiểu ban đêm |
Nếu không được theo dõi, tình trạng tắc nghẽn kéo dài có thể dẫn đến biến chứng. Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh liệt kê các biến chứng gồm bí tiểu đột ngột, nhiễm trùng đường tiết niệu, sỏi bàng quang, tổn thương bàng quang và thận.
Thay đổi lối sống giúp dễ chịu hơn
Với triệu chứng nhẹ, vài điều chỉnh trong sinh hoạt hằng ngày có thể giúp bạn thoải mái hơn đáng kể. Dưới đây là những gợi ý được NIDDK và NHS nêu ra:
- Điều chỉnh thời điểm uống nước: uống đủ trong ngày nhưng giảm bớt trước khi đi ngủ hoặc trước khi ra ngoài lâu.
- Hạn chế rượu bia và đồ uống có caffeine như cà phê, trà đặc, vì chúng dễ làm bạn buồn tiểu nhiều hơn.
- Đi tiểu khi có nhu cầu, không nhịn lâu. Mỗi lần đi, cố gắng thư thả để làm trống bàng quang càng hết càng tốt.
- Ăn đủ chất xơ từ rau, trái cây, ngũ cốc nguyên hạt để tránh táo bón – táo bón có thể khiến triệu chứng đường tiểu khó chịu hơn.
- Vận động đều đặn và giữ cân nặng hợp lý. Theo Mayo Clinic, béo phì làm tăng nguy cơ phì đại tuyến tiền liệt, còn tập thể dục có thể giúp giảm nguy cơ.
Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh cũng khuyến nghị thêm việc bỏ hút thuốc, kiểm soát căng thẳng và tập các bài tập tăng cường cơ sàn chậu.
Những thay đổi này giúp giảm khó chịu chứ không làm tuyến nhỏ lại, và không thay thế cho việc thăm khám. Nếu triệu chứng ảnh hưởng nhiều đến sinh hoạt, bác sĩ có thể chỉ định thuốc hoặc phương pháp can thiệp phù hợp với từng người. Bạn không nên tự mua thuốc, thảo dược hay thực phẩm bổ sung về dùng; hãy hỏi ý kiến bác sĩ trước.
Khi nào cần đi khám, khi nào cần cấp cứu?
Nên sắp xếp đi khám sớm
NHS khuyên bạn nên gặp bác sĩ khi thấy tiểu khó hoặc phải đi tiểu thường xuyên hơn trước. Mayo Clinic còn khuyên nên trao đổi với nhân viên y tế về các triệu chứng ngay cả khi chúng chưa làm bạn phiền lòng. Lý do là bác sĩ cần loại trừ những nguyên nhân khác có biểu hiện tương tự và đánh giá xem bàng quang, thận của bạn có bị ảnh hưởng hay chưa.
Cần được chăm sóc y tế ngay
Theo NIDDK, bạn cần được chăm sóc y tế ngay nếu gặp một trong các tình huống sau:
- Bí tiểu hoàn toàn – rất buồn tiểu nhưng không tiểu được chút nào.
- Tiểu ra máu.
- Tiểu đau, tiểu gấp, tiểu nhiều lần kèm sốt và ớn lạnh – có thể là dấu hiệu nhiễm trùng.
- Đau hoặc tức nhiều ở bụng dưới hay dọc đường tiểu.
Trong những trường hợp này, đừng cố chờ cho qua, đừng tự uống thuốc tại nhà. Hãy đến cơ sở y tế gần nhất để được xử trí kịp thời.
Phì đại tuyến tiền liệt lành tính là người bạn đồng hành không mong muốn của rất nhiều nam giới khi có tuổi, nhưng hoàn toàn có thể kiểm soát. Điều quan trọng là bạn đừng ngại, đừng im lặng chịu đựng: để ý những thay đổi khi đi tiểu, điều chỉnh sinh hoạt và đi khám sớm sẽ giúp bạn giữ được giấc ngủ, sự thoải mái và sức khỏe đường tiết niệu lâu dài.
Bài viết chỉ mang tính chất tham khảo, không thay thế cho chẩn đoán và điều trị của bác sĩ.
Nguồn tham khảo:
- NIDDK (Viện Y tế Quốc gia Hoa Kỳ) – Enlarged Prostate (Benign Prostatic Hyperplasia)
- NHS – Enlarged prostate
- Mayo Clinic – Benign prostatic hyperplasia (BPH) – Symptoms and causes
- Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh – Phì đại tuyến tiền liệt: Nguyên nhân, triệu chứng và phòng ngừa