Viêm phế quản cấp ở người lớn: dấu hiệu và cách chăm sóc

Mỗi khi thời tiết chuyển lạnh, rất nhiều người lớn bị một đợt cảm kéo theo ho dai dẳng, có khi kèm đờm, đau rát họng và mệt mỏi. Phần lớn những đợt ho như vậy là viêm phế quản cấp – tình trạng viêm ở các ống dẫn khí lớn trong phổi. Bệnh thường tự khỏi, nhưng việc chăm sóc sai cách, đặc biệt là tự ý dùng kháng sinh, lại khá phổ biến. Bài viết dưới đây giúp bạn hiểu đúng về bệnh, biết cách chăm sóc tại nhà và nhận ra lúc cần đi khám.

Viêm phế quản cấp do đâu?

Theo Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh Hoa Kỳ (CDC), viêm phế quản cấp – còn gọi là “cảm lạnh ngực” – thường do virus gây ra; vi khuẩn chỉ đôi khi là nguyên nhân. Bệnh viện Đa khoa Quốc tế Vinmec cũng xếp virus là nguyên nhân hàng đầu, bên cạnh một số vi khuẩn ít gặp hơn.

Theo Vinmec, những yếu tố làm bệnh dễ xảy ra gồm: sức đề kháng kém, hút thuốc lá, làm việc trong môi trường nhiều bụi và hóa chất, trào ngược dạ dày – thực quản, có bệnh phổi sẵn và thời tiết thay đổi đột ngột.

Những người cần đặc biệt lưu ý, theo Vinmec, là người lớn tuổi, người có hệ miễn dịch suy yếu, người mắc bệnh phổi mạn tính hoặc suy tim, người hút thuốc và người thường xuyên tiếp xúc khói bụi.

Dấu hiệu nhận biết

Theo Vinmec, bệnh thường bắt đầu sau một đợt cảm cúm với sốt, đau đầu, đau mỏi người, rát họng, hắt hơi, sổ mũi. Sau đó cơn ho tăng dần, có thể khạc đờm. Theo CDC, các biểu hiện thường gặp gồm:

  • Ho, có thể có đờm hoặc không.
  • Mệt mỏi.
  • Nghẹt mũi, đau họng.
  • Đau mỏi người mức độ nhẹ.

CDC cho biết các triệu chứng này thường kéo dài dưới 3 tuần và bệnh thường tự khỏi. Vì vậy, một cơn ho kéo dài một đến hai tuần sau cảm chưa hẳn là dấu hiệu bệnh nặng – nhưng cũng không nên bỏ qua nếu kèm những dấu hiệu cảnh báo nêu ở phần dưới.

CDC cũng lưu ý một số bệnh có biểu hiện ban đầu khá giống viêm phế quản cấp, như ho gà và viêm phổi. Đây là những bệnh cần được bác sĩ chẩn đoán và điều trị riêng, nên khi triệu chứng bất thường, người bệnh cần đi khám thay vì tự đoán.

Có cần dùng kháng sinh không?

Đây là điều nhiều người hiểu nhầm nhất. Theo CDC, kháng sinh không giúp ích cho viêm phế quản cấp, kể cả khi nguyên nhân là vi khuẩn, kháng sinh vẫn không được khuyến nghị cho bệnh này. Dùng kháng sinh không cần thiết còn có thể gây tác dụng phụ, từ phát ban nhẹ đến phản ứng dị ứng nặng, nhiễm trùng do vi khuẩn kháng thuốc và tiêu chảy do vi khuẩn C. difficile.

Bệnh viện Vinmec cũng khuyên không nên tự mua kháng sinh về dùng, vì dễ chọn sai thuốc, sai liều, dùng không đủ ngày và góp phần làm tăng tình trạng kháng kháng sinh. Việc có cần dùng thuốc nào hay không nên để bác sĩ quyết định sau khi thăm khám.

Chăm sóc tại nhà giúp dễ chịu hơn

Theo CDC, một số cách đơn giản giúp giảm khó chịu trong lúc cơ thể tự hồi phục:

  • Nghỉ ngơi và uống nhiều nước.
  • Dùng máy tạo ẩm hoặc máy phun sương mát được vệ sinh sạch sẽ; có thể dùng nước muối sinh lý xịt hoặc nhỏ mũi.
  • Hít hơi nước ấm từ bát nước nóng hoặc khi tắm nước ấm, cẩn thận để tránh bỏng.
  • Ngậm kẹo ngậm trị ho, viên ngậm họng để dịu cổ (không dùng cho trẻ dưới 4 tuổi).
  • Dùng mật ong để làm dịu cơn ho cho người từ 1 tuổi trở lên.

CDC nhấn mạnh các thuốc không kê đơn chỉ giúp giảm triệu chứng chứ không làm hết bệnh. Với người lớn đang dùng thuốc điều trị bệnh mạn tính, nên hỏi bác sĩ hoặc dược sĩ trước khi dùng thêm bất kỳ thuốc cảm, thuốc ho nào.

Bên cạnh đó, Vinmec khuyên không hút thuốc lá, tránh khói bụi và giữ ấm cơ thể vào mùa lạnh – những việc vừa giúp hồi phục nhanh hơn vừa giảm nguy cơ tái phát.

Khi nào cần đi khám?

Theo CDC, hãy đến gặp bác sĩ nếu có một trong các dấu hiệu sau:

  • Sốt kéo dài hơn 5 ngày, hoặc sốt từ 40°C trở lên.
  • Ho ra đờm lẫn máu.
  • Khó thở, thở hụt hơi.
  • Triệu chứng kéo dài hơn 3 tuần.
  • Bị viêm phế quản lặp đi lặp lại nhiều lần.

Vinmec cũng khuyên nên đi khám sớm nếu bệnh kéo dài trên 5 ngày, hoặc ho, khạc đờm kèm sốt, khó thở, tức ngực, mệt nhiều. Người lớn tuổi và người có bệnh tim, phổi mạn tính nên đi khám sớm hơn, không đợi triệu chứng nặng.

Phòng bệnh mùa lạnh

  • Tiêm phòng đầy đủ: CDC khuyến nghị cập nhật các mũi vắc-xin, trong đó có vắc-xin cúm. Vinmec khuyên tiêm vắc-xin phòng cúm và phế cầu, đặc biệt với người trên 65 tuổi.
  • Giữ vệ sinh: che miệng khi ho, hắt hơi; rửa tay thường xuyên; lau chùi các bề mặt hay chạm tay (CDC).
  • Cải thiện không khí trong nhà: mở cửa đón không khí trong lành, dùng máy lọc không khí nếu cần (CDC).
  • Bỏ thuốc lá, tránh khói bụi và chăm sóc tốt răng miệng, điều trị sớm các viêm nhiễm tai mũi họng (Vinmec).

Viêm phế quản cấp phần lớn lành tính và tự khỏi, nhưng không nên chủ quan. Nghỉ ngơi đúng cách, không tự dùng kháng sinh và đi khám khi có dấu hiệu cảnh báo là chìa khóa để vượt qua mùa lạnh nhẹ nhàng hơn.

Bài viết chỉ mang tính chất tham khảo, không thay thế cho chẩn đoán và điều trị của bác sĩ.

Nguồn tham khảo:

  1. CDC – Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh Hoa Kỳ – Chest Cold (Acute Bronchitis) Basics
  2. Bệnh viện Đa khoa Quốc tế Vinmec – Lưu ý về bệnh viêm phế quản cấp ở người lớn