Leo vài bậc cầu thang đã thở dốc, tối phải kê thêm gối mới ngủ được, chiều về thấy mắt cá chân sưng. Nhiều người nghĩ đó chỉ là chuyện “có tuổi” hay do làm việc mệt. Thực tế, đây có thể là dấu hiệu sớm của suy tim, bệnh lý cần được phát hiện và theo dõi đúng cách.
Suy tim là gì, vì sao dễ nhầm với tuổi già?
Theo Vinmec, suy tim là tình trạng tim không đủ khả năng bơm máu đáp ứng nhu cầu của cơ thể. Mayo Clinic giải thích khi cơ tim yếu, tổn thương hoặc cứng lại, tim không đổ đầy và bơm máu hiệu quả, dẫn đến ứ dịch ở phổi, chân và các cơ quan khác.
Bệnh thường tiến triển âm thầm, triệu chứng ban đầu rất giống sự thay đổi bình thường của tuổi tác. Theo NHS (Hệ thống Y tế Quốc gia Anh), người từ 65 tuổi trở lên có nguy cơ suy tim cao hơn, cũng là nhóm dễ “đổ lỗi” cho tuổi già nhất.
Những dấu hiệu sớm không nên bỏ qua
Khó thở khi gắng sức
Theo Bệnh viện Tâm Anh, đây là dấu hiệu thường gặp nhất: lúc đầu chỉ hụt hơi khi đi bộ nhanh, leo cầu thang và đỡ khi nghỉ. NHS lưu ý hãy để ý nếu bạn hụt hơi nhiều hơn trước khi làm cùng một việc quen thuộc.
Khó thở khi nằm, thức giấc vì ngộp thở
Khi nằm, máu từ chân dồn về phổi khiến người bệnh khó thở, phải ngồi dậy hoặc kê cao gối; Hiệp hội Tim mạch Hoa Kỳ (AHA) mô tả nhiều người cần “vài chiếc gối” mới dễ thở. Theo Tâm Anh, có người tỉnh giấc sau khoảng 1–2 giờ ngủ vì khó thở, kèm ho, và đỡ sau khoảng 10–15 phút ngồi dậy.
Phù chân, mắt cá chân
Phù do suy tim thường bắt đầu ở hai mắt cá chân, nhẹ buổi sáng và nặng dần về chiều; ấn vào thấy lõm, ít đau (theo Tâm Anh). Giày dép chật hơn, chân nặng, bụng chướng là những dấu hiệu dễ nhận thấy.
Tăng cân nhanh
Tăng cân đột ngột thường do cơ thể giữ nước chứ không phải do ăn nhiều. Mayo Clinic khuyên liên hệ nhân viên y tế nếu tăng từ 2,3 kg trở lên trong vài ngày, hoặc theo ngưỡng bác sĩ dặn riêng.
Dấu hiệu khác
- Mệt mỏi kéo dài, giảm sức vận động.
- Tim đập nhanh hoặc không đều, ho về đêm.
- Chán ăn, buồn nôn, đầy bụng.
- Lú lẫn, hay quên; AHA cho biết người thân thường nhận ra trước.
Nguyên nhân thường gặp
Suy tim thường là hậu quả của bệnh lý khác làm tim yếu dần. Theo Mayo Clinic và Vinmec:
- Bệnh mạch vành, nhồi máu cơ tim: nguyên nhân phổ biến nhất theo Mayo Clinic, do cơ tim bị thiếu máu nuôi.
- Tăng huyết áp kéo dài: buộc tim làm việc quá sức, lâu dần cơ tim dày, cứng hoặc suy yếu.
- Bệnh van tim, bệnh cơ tim, viêm cơ tim, rối loạn nhịp tim.
- Bệnh nền và lối sống: đái tháo đường, béo phì, ngưng thở khi ngủ, hút thuốc, uống nhiều rượu bia.
Mayo Clinic cũng lưu ý suy tim có thể nặng lên đột ngột khi bị nhiễm trùng như viêm phổi, bỏ thuốc tim mạch, hoặc ăn quá mặn, uống quá nhiều nước.
Sống chung và phòng ngừa tại nhà
- Hạn chế muối: ăn nhạt, bớt đồ chế biến sẵn, dưa cà muối. Muối làm cơ thể giữ nước, khiến phù và khó thở nặng hơn. AHA khuyên hỏi bác sĩ lượng nước uống phù hợp mỗi ngày.
- Cân thường xuyên: NHS khuyên tự cân đều đặn để phát hiện ứ dịch. Nên cân buổi sáng, sau đi vệ sinh, trước khi ăn và ghi lại để mang khi tái khám.
- Vận động phù hợp: NHS khuyến khích duy trì hoạt động và tham gia phục hồi chức năng tim để tập an toàn. Vinmec gợi ý tập ít nhất 30 phút mỗi ngày, 5 ngày mỗi tuần; người đã mắc suy tim cần bác sĩ đánh giá mức tập. Nghỉ ngay khi mệt, khó thở hay tim đập nhanh.
- Bỏ thuốc lá, hạn chế rượu bia; tiêm vắc xin cúm và các vắc xin được chỉ định (theo NHS).
- Kiểm soát bệnh nền, dùng thuốc đúng như bác sĩ kê, không tự ý ngừng hay đổi thuốc.
- Giảm phù chân: tránh đứng, ngồi lâu một tư thế, không mặc đồ bó, kê chân cao khi nằm (theo Tâm Anh).
Khi nào cần đi khám, khi nào cấp cứu?
Nên đi khám sớm khi có bất kỳ dấu hiệu nào kể trên, nhất là khi bạn lớn tuổi hoặc có tăng huyết áp, bệnh mạch vành, đái tháo đường. Phù chân hay khó thở có nhiều nguyên nhân, cần bác sĩ thăm khám để xác định.
Liên hệ bác sĩ ngay nếu triệu chứng nặng lên đột ngột, khó thở khi nằm hoặc khi làm việc nhẹ, hay tăng cân nhanh trong vài ngày.
Gọi cấp cứu 115 nếu có (theo NHS, Mayo Clinic và Tâm Anh):
- Khó thở dữ dội, thở hổn hển, không nói hết câu.
- Ho ra đờm bọt trắng hoặc hồng.
- Đau ngực, ngất, mệt lả.
- Tim đập nhanh, không đều kèm khó thở.
- Môi, da tái nhợt hoặc tím tái.
NHS khuyên không tự lái xe đến bệnh viện khi có dấu hiệu nguy hiểm.
Lời kết
Khó thở, phù chân hay tăng cân nhanh không phải lúc nào cũng là “chuyện tuổi già”. Để ý những thay đổi nhỏ và đi khám sớm giúp phát hiện suy tim kịp thời. Nếu bạn hoặc người thân có các dấu hiệu trên, hãy đến cơ sở y tế để được bác sĩ tim mạch tư vấn.
Bài viết chỉ mang tính chất tham khảo, không thay thế cho chẩn đoán và điều trị của bác sĩ.
Nguồn tham khảo:
- NHS – Heart failure – Symptoms
- NHS – Living with heart failure
- Mayo Clinic – Heart failure – Symptoms and causes
- American Heart Association – Heart Failure Signs and Symptoms
- Bệnh viện Đa khoa Quốc tế Vinmec – Suy tim: Nguyên nhân, triệu chứng, chẩn đoán và điều trị
- Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh – Tại sao suy tim gây khó thở? Cơ chế, đặc điểm và cách cải thiện
- Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh – Hiện tượng phù do suy tim: Cần cảnh giác cao độ