Đang ngồi họp hay đang ngủ, bỗng một luồng nóng bừng dâng lên mặt, cổ, ngực, mồ hôi túa ra rồi sau đó lại thấy ớn lạnh – đó là trải nghiệm quen thuộc của rất nhiều phụ nữ quanh tuổi mãn kinh. Cơn bốc hỏa không nguy hiểm tức thì, nhưng nếu lặp lại nhiều lần mỗi ngày, nó có thể làm rối giấc ngủ, ảnh hưởng công việc và tâm trạng. Hiểu đúng cơ chế sẽ giúp chị em chủ động hơn trong việc giảm khó chịu.
Cơn bốc hỏa là gì và phổ biến đến mức nào?
Bốc hỏa là cảm giác nóng xuất phát từ bên trong cơ thể, thường lan ở vùng mặt, cổ và ngực, kèm da đỏ bừng, đổ mồ hôi, tim đập nhanh, đôi khi lo lắng; khi cơn qua đi có thể thấy ớn lạnh. Khi xảy ra vào ban đêm, hiện tượng này được gọi là đổ mồ hôi đêm.
Theo Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh, bốc hỏa ảnh hưởng đến khoảng 75–85% phụ nữ và thường bắt đầu từ trước khi ngừng kinh hẳn. Mỗi cơn thường kéo dài khoảng 1–2 phút, dài nhất khoảng 5 phút. Theo Mayo Clinic, phần lớn người có triệu chứng này gặp bốc hỏa hằng ngày; tính trung bình, tình trạng bốc hỏa kéo dài hơn 7 năm, và có người kéo dài hơn 10 năm.
Vì sao phụ nữ tuổi mãn kinh hay bị bốc hỏa?
Nguyên nhân phổ biến nhất là sự thay đổi nội tiết tố trước, trong và sau mãn kinh. Cơ chế chính xác chưa được hiểu hoàn toàn, nhưng theo Mayo Clinic, nghiên cứu cho thấy khi estrogen giảm, vùng dưới đồi – “trung tâm điều nhiệt” của cơ thể – trở nên nhạy cảm quá mức với những thay đổi nhiệt độ rất nhỏ. Lúc đó, não “tưởng” cơ thể đang quá nóng và phát lệnh hạ nhiệt: mạch máu dưới da giãn ra, tim đập nhanh hơn, tuyến mồ hôi hoạt động mạnh. Thân nhiệt tăng rồi giảm nhanh, gây cảm giác ớn lạnh và mệt sau cơn.
Ngoài mãn kinh, bốc hỏa ít gặp hơn có thể do tác dụng phụ của một số thuốc, bệnh tuyến giáp, một số bệnh ung thư hoặc tác dụng phụ của điều trị ung thư. Vì vậy, bốc hỏa ở người trẻ, ở nam giới hoặc kèm triệu chứng bất thường khác cần được bác sĩ đánh giá.
Ai dễ bị bốc hỏa nặng hơn?
- Người hút thuốc lá – được Mayo Clinic nêu là yếu tố nguy cơ.
- Người thừa cân, béo phì: chỉ số khối cơ thể (BMI) cao liên quan đến tần suất bốc hỏa nhiều hơn.
- Người thường xuyên căng thẳng, lo âu, ăn nhiều đồ chế biến sẵn, dầu mỡ, uống nhiều rượu bia (theo Tâm Anh).
Một điểm thú vị: theo Mayo Clinic, phụ nữ châu Á là nhóm báo cáo bốc hỏa ít nhất so với các nhóm chủng tộc khác. Tuy vậy, điều đó không có nghĩa phụ nữ Việt Nam không bị – nhiều chị em vẫn gặp triệu chứng rõ rệt và cần được quan tâm.
Bốc hỏa ảnh hưởng thế nào đến sức khỏe?
Bốc hỏa có thể làm giảm chất lượng cuộc sống, gây ngại giao tiếp, khó tập trung khi làm việc. Đổ mồ hôi đêm lặp lại có thể dẫn tới thiếu ngủ kéo dài, kéo theo mệt mỏi, cáu gắt. Mayo Clinic cũng cho biết một số nghiên cứu gợi ý người bị bốc hỏa có thể có nguy cơ bệnh tim mạch cao hơn và mất xương nhiều hơn. Đây là lý do giai đoạn này là thời điểm tốt để chị em kiểm tra sức khỏe tổng quát, huyết áp, mỡ máu và sức khỏe xương.
Cách giảm khó chịu khi bị bốc hỏa tại nhà
Không có cách nào “dập tắt” hoàn toàn cơn bốc hỏa ngay lập tức, nhưng những thói quen sau có thể giúp giảm tần suất và mức độ khó chịu:
- Giữ mát cơ thể: mặc nhiều lớp áo mỏng, dễ cởi; dùng chất liệu thoáng; mang theo quạt nhỏ, nước mát.
- Giữ phòng ngủ thoáng mát, dùng chăn mỏng; tắm nước ấm trước khi ngủ giúp dễ vào giấc.
- Hạn chế rượu bia, cà phê và không hút thuốc lá, đặc biệt vào buổi tối.
- Duy trì cân nặng hợp lý bằng chế độ ăn cân bằng, nhiều rau củ, trái cây, hạn chế đồ chế biến sẵn và nhiều dầu mỡ.
- Vận động đều đặn như đi bộ nhanh, đạp xe, bơi lội – vừa giúp kiểm soát cân nặng vừa cải thiện giấc ngủ.
- Giảm căng thẳng: tập yoga, thiền, hít thở chậm và sâu khi cơn bốc hỏa bắt đầu; chia sẻ với người thân để được thấu hiểu.
- Ghi nhật ký triệu chứng: ghi lại thời điểm, hoàn cảnh xảy ra cơn bốc hỏa để nhận ra “tác nhân” của riêng mình (đồ uống nóng, món cay, phòng kín…).
Chị em không nên tự ý dùng thuốc nội tiết hay các loại thuốc khác để chữa bốc hỏa. Theo khuyến cáo của Tâm Anh, chỉ dùng thuốc khi có chỉ định của bác sĩ, không dùng kéo dài khi chưa được theo dõi.
Khi nào nên đi khám?
Hãy gặp bác sĩ chuyên khoa phụ khoa hoặc nội tiết khi:
- Cơn bốc hỏa ảnh hưởng nhiều đến công việc, sinh hoạt hằng ngày hoặc giấc ngủ ban đêm.
- Bốc hỏa xuất hiện khi còn trẻ, chưa đến tuổi mãn kinh, hoặc kèm sụt cân, hồi hộp, run tay (gợi ý bệnh tuyến giáp).
- Có ra huyết âm đạo bất thường sau khi đã mãn kinh.
- Bốc hỏa xuất hiện sau khi bắt đầu dùng một loại thuốc mới.
Bác sĩ sẽ đánh giá nguyên nhân, mức độ và tư vấn phương án phù hợp với tình trạng sức khỏe của từng người.
Bốc hỏa là một phần thường gặp của quá trình chuyển đổi nội tiết ở phụ nữ, không phải điều đáng xấu hổ hay phải âm thầm chịu đựng. Một lối sống lành mạnh, giữ mát, giảm căng thẳng và thăm khám đúng lúc sẽ giúp chị em đi qua giai đoạn này nhẹ nhàng hơn.
Bài viết chỉ mang tính chất tham khảo, không thay thế cho chẩn đoán và điều trị của bác sĩ.
Nguồn tham khảo:
- Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh – Bốc hỏa: Nguyên nhân, triệu chứng, cách chẩn đoán và phòng ngừa
- Mayo Clinic – Hot flashes – Symptoms and causes
