Giảm cân an toàn: mỗi tuần giảm bao nhiêu là hợp lý?

Cân nặng nhích dần qua từng năm, bạn quyết tâm “giảm thật nhanh” bằng cách nhịn bữa tối hay theo một thực đơn cấp tốc. Vài tuần đầu cân tụt nhanh, rồi mệt mỏi, thèm ăn và cân lại tăng trở lại. Bài viết này giúp bạn hiểu giảm bao nhiêu là vừa và nên bắt đầu từ đâu.

Bạn có đang thừa cân? Xác định điểm xuất phát

Cách đơn giản nhất là tính chỉ số khối cơ thể BMI: lấy cân nặng (kg) chia cho bình phương chiều cao (m). Theo WHO, người trưởng thành có BMI từ 25 trở lên được xếp vào nhóm thừa cân và từ 30 trở lên là béo phì; năm 2024, khoảng 45% người trưởng thành trên thế giới bị thừa cân.

Với người châu Á, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh áp dụng ngưỡng thấp hơn:

BMI (kg/m²) Phân loại
Dưới 18,5 Thiếu cân
18,5 – 22,9 Bình thường
23 – 24,9 Thừa cân
25 – 29,9 Béo phì độ I
Từ 30 trở lên Béo phì độ II

Ví dụ, người cao 1,60 m nặng 62 kg có BMI khoảng 24,2, tức đã thừa cân theo chuẩn châu Á.

Mỗi tuần giảm bao nhiêu là hợp lý?

Theo NHS (Hệ thống Y tế Quốc gia Anh), bạn nên giảm cân đều đặn khoảng 0,5–1 kg mỗi tuần. CDC (Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh Hoa Kỳ) cũng khuyên giảm từ từ, khoảng 1–2 pound (tương đương 0,5–0,9 kg) mỗi tuần, vì giảm với tốc độ này dễ giữ cân lâu dài hơn.

Bạn chỉ cần ăn ít năng lượng hơn mức tiêu hao một chút; Cleveland Clinic khuyên không cắt quá 500 calo mỗi ngày.

Đặt mục tiêu 5–10% thay vì “về cân nặng lý tưởng”

Theo NIDDK (Viện Quốc gia về Đái tháo đường, Tiêu hóa và Bệnh thận Hoa Kỳ), mục tiêu ban đầu thực tế cho người thừa cân, béo phì là giảm 5–10% cân nặng trong khoảng 6 tháng. Với người nặng 80 kg, 5% là 4 kg và 10% là 8 kg. CDC cho biết chỉ cần giảm cân ở mức vừa phải cũng có thể cải thiện huyết áp, mỡ máu, đường huyết và giảm nguy cơ bệnh tim, tiền đái tháo đường, đái tháo đường type 2.

CDC gợi ý tập trung vào hai, ba mục tiêu cụ thể mỗi lần, như “đi bộ 15 phút, 3 ngày trong tuần đầu”, tránh mục tiêu phi thực tế như giảm khoảng 9 kg trong 2 tuần.

Vì sao giảm cân quá nhanh lại có hại?

  • Mất cơ: Theo Cleveland Clinic, khi cắt calo quá mạnh, cơ thể không chỉ mất mỡ mà còn mất cả khối cơ, trong khi cơ là nơi đốt năng lượng.
  • Chậm chuyển hóa, dễ tăng cân trở lại: Cơ thể phản ứng như khi bị đói bằng cách giảm tiêu hao năng lượng.
  • Thiếu chất: Cắt giảm quá mức hoặc bỏ hẳn một nhóm thực phẩm có thể gây táo bón, mệt mỏi, rụng tóc, giảm sức đề kháng và giảm mật độ xương.
  • Sỏi mật: Theo NIDDK, khi nhịn ăn lâu hoặc sụt cân nhanh, gan tiết thêm cholesterol vào dịch mật và túi mật có thể co bóp kém, tạo điều kiện hình thành sỏi.

NHS nhấn mạnh chế độ ăn rất ít năng lượng không phù hợp và không an toàn cho tất cả mọi người.

Thói quen ăn uống, vận động và giấc ngủ giúp giảm cân bền vững

Ăn uống

  • Theo WHO, nên ăn nhiều rau, trái cây, các loại đậu, ngũ cốc nguyên hạt và các loại hạt; hạn chế chất béo, đường và muối.
  • Theo Bệnh viện Tâm Anh, nên ăn đúng giờ, giảm khẩu phần từ từ, ăn chậm, hạn chế đồ chiên rán, đồ ngọt và uống đủ nước mỗi ngày.

Vận động

  • NIDDK khuyến nghị ít nhất 150 phút mỗi tuần hoạt động thể lực cường độ vừa (như đi bộ nhanh), cộng với bài tập tăng sức mạnh cơ ít nhất 2 ngày/tuần.
  • Cleveland Clinic cho biết tập kháng lực giúp tăng khối cơ, đốt nhiều năng lượng hơn cả khi nghỉ và giúp xương chắc hơn.
  • WHO khuyên hạn chế ngồi lâu và dùng màn hình.

Giấc ngủ

Bệnh viện Tâm Anh khuyên ngủ đủ 7–8 giờ mỗi đêm. CDC gợi ý đi ngủ và thức dậy đúng giờ, tránh cà phê vào buổi chiều tối và tắt thiết bị điện tử ít nhất 30 phút trước khi ngủ.

Cảnh giác với sản phẩm và chế độ “giảm cân cấp tốc”

NIDDK liệt kê một số dấu hiệu cảnh báo của chương trình hoặc sản phẩm giảm cân thiếu an toàn:

  • Hứa hẹn kết quả nhanh, dễ dàng kiểu “giảm 30 pound (khoảng 13 kg) trong 30 ngày” hay “không cần ăn kiêng, không cần tập”.
  • Quảng cáo giảm mỡ tại một vùng cơ thể nhất định.
  • Cho phép ăn thoải mái mọi món yêu thích mà vẫn giảm cân.
  • Ảnh “trước – sau” và lời chứng thực tốt đến mức khó tin.

Hãy hỏi rõ chương trình đã được nghiên cứu về an toàn, hiệu quả chưa và có chuyên gia y tế tham gia không. Đừng tự ý dùng “thuốc giảm cân” không rõ nguồn gốc.

Khi nào nên gặp bác sĩ?

Theo NHS, bạn nên đi khám nếu BMI ở mức thừa cân hoặc béo phì và:

  • Bạn muốn được hỗ trợ để giảm cân an toàn.
  • Bạn có tiền đái tháo đường, đái tháo đường, tăng huyết áp, mỡ máu cao, đau khớp, ngưng thở khi ngủ hoặc bệnh tim mạch.
  • Bạn có, hoặc nghi ngờ mình có, rối loạn ăn uống như ăn vô độ.

Hãy gặp bác sĩ trước khi bắt đầu chế độ ăn rất ít năng lượng, và báo cho bác sĩ các bệnh đang mắc cũng như thuốc, thực phẩm bổ sung đang dùng. Tùy BMI và bệnh đi kèm, bác sĩ có thể cân nhắc thêm thuốc hoặc phẫu thuật, nhưng các biện pháp này luôn đi kèm thay đổi lối sống.

Giảm cân an toàn không phải cuộc đua tốc độ. Mục tiêu 0,5–1 kg mỗi tuần và 5–10% sau 6 tháng tuy khiêm tốn nhưng giúp bạn giữ cơ, tránh biến chứng và duy trì kết quả lâu dài. Hãy bắt đầu từ vài thay đổi nhỏ và đừng ngại nhờ bác sĩ đồng hành.

Bài viết chỉ mang tính chất tham khảo, không thay thế cho chẩn đoán và điều trị của bác sĩ.

Nguồn tham khảo:

  1. NHS – Overweight and obesity in adults – Treatment
  2. CDC – Steps for Losing Weight
  3. NIDDK – Dieting & Gallstones
  4. NIDDK – Choosing a Safe & Successful Weight-loss Program
  5. Cleveland Clinic – Is It Bad to Lose Weight Too Fast?
  6. WHO – Obesity and overweight
  7. Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh – Bao nhiêu cân là béo phì? Bảng chỉ số cân nặng chi tiết